Türkiye’de Şirket Kuruluşu:
Limited Şirket mi yoksa Anonim Şirket mi?
Türkiye’de bir şirket kurmaya karar verdiyseniz, ilk önemli soru bu şirketin hangi yasal yapıya sahip olması gerektiğidir.
İrtibat bürosu açma seçeneğini hariç tutarsanız, Anonim Şirket ve Limited Şirket arasında genel bir ayrım yapılabilir, çünkü bu iki yasal tür yabancı yatırımcılar tarafından en çok tercih edilenlerdir.
Türkiye’de şirketlere ilişkin yasal mevzuat, Alman Ticaret ve Şirketler hukuku hükümleriyle büyük benzerlikler gösterir.
I. Halka açık limited şirket (Anonim Şirket)
Çok sayıda yenilik getiren değişiklik ve kanunun 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girmesinin ardından, Anonim Şirket büyük bir cazibe kazanmıştır.
Anonim şirkete ilişkin düzenlemeler, değiştirilmiş haliyle Türk Ticaret Kanunu 329-563. arasında maddelerinde düzenlenmiştir.
- Anonim Şirket Kuruluşu
Yeni kanun, AŞ’nin kuruluşunu basitleştirmiş ve ayrıca vergi avantajları sağlamıştır. Bu durum, mevcut Türk limited şirketlerinin bile halka açık limited şirketlere dönüştürülmesine katkıda bulunmaktadır. Ancak, AŞ sadece vergi incelemesi raporu ile kurulabilmektedir.
Türkiye’de Anonim Şirketler artık tek bir hissedar tarafından kurulabilmektedir. Anonim Şirketin kurucuları gerçek kişiler veya tüzel kişiler olabilir.
İlk olarak, ana sözleşme hazırlanmalıdır. Sadece ana sözleşmenin altındaki imzalar ticaret sicil memuru veya noter huzurunda onaylandığında Anonim şirketin kuruluşu tamamlanmış olur. Türk Anonim Şirketi, ticaret siciline kaydedilmesiyle birlikte hukuki ehliyetini kazanır. Kuruluş prosedürü, ticaret sicili gazetesinde yayınlanmasıyla tamamlanır.
2. Anonim Şirket için asgari̇ sermaye
Anonim şirketin asgari sermayesi minimum 50.000 TL’dir. Ancak, kayıt dışı ve kayıtlı sermaye sistemi arasında bir ayrım yapılmalıdır. Kayıt dışı sermaye sisteminde, asgari 50.000 TL sermayenin yeterli olduğu “adi” bir halka açık limited şirket kurulur. “Kayıtlı sistemde” ise asgari 100.000 TL sermaye gerekmektedir.
Nakit kuruluş durumunda, sermayenin %25’inin kuruluştan önce ödenmesi gerekmektedir. Bakiye 24 ay içinde ödenebilir.
3. Anonim Şirket ana sözleşmesi
Şirketin amacı, merkezi, sermayesi, hissedarları ve hisse oranı, sermayenin ödenmesine ilişkin kurallar, yönetim kurulu ve temsil, denetçiler (Alman denetim kurulu ile karşılaştırılamaz!) ve kârın dağıtımı ana sözleşmede düzenlenmelidir.
Ana sözleşme, belirli istisnalar dışında, basit çoğunlukla değiştirilebilir.
4. Anonim Şirkette Ortakların Sorumluluğu
Anonim Şirket söz konusu olduğunda, hukuki ve cezai sorumluluk ve kamu alacakları için sorumluluk söz konusudur. Duruma bağlı olarak, Yönetim Kurulu üyeleri, şirket kurucuları veya üçüncü şahıslar sorumludur.
Hissedarlar yalnızca şirket varlıkları ile sorumludur. Yönetim Kurulu üyeleri, belirli görevleri ihlal etmeleri halinde cezai olarak sorumlu olabilirler ve para ve hapis cezasına çarptırılabilirler. Hisselerle sınırlı şirket genellikle vergiler, vergi cezaları, yasal masraflar, harçlar vb. gibi kamu alacaklarından sorumludur.
5. Anonim Şirkette Organlar
Kanuna göre, Türkiye’deki Anonim Şirketin iki organı vardır:
Genel kurul, değiştirilmiş şekliyle Madde 407 ve devamı:
Genel kurul, ortakların Anonim şirketle ilgili konularda haklarını kullandıkları bir toplantıdan oluşur. Olağan ve olağanüstü genel kurul toplantıları arasında bir ayrım yapılmalıdır. Yıllık Genel Kurul Toplantısı, her faaliyet yılının bitiminden sonraki üç ay içinde yapılmalıdır.
Yıllık Genel Kurul Toplantısında kararlar mevcut oyların basit çoğunluğu ile alınır. Kararlar öncelikle ana sözleşme değişiklikleri hakkında alınır. Yıllık Genel Kurul ayrıca İcra Kurulunu atar, şirket politikası hakkında önemli kararlar alır ve bilanço ile kar ve zarar hesabını onaylar.
Anonim Şirkette Yönetim Kurulu, Madde 359 ff. değiştirilmiş haliyle:
Yönetim Kurulu bir veya daha fazla gerçek veya tüzel kişiden oluşabilir. Tek şart, yönetim kurulunun en az bir üyesinin Türk vatandaşı olması ve daimi ikametgahının Türkiye’de bulunmasıdır.
Yeni versiyona göre, üçüncü taraf yönetimi de mümkündür. Bu, hissedar olmayan kişilerin de Yönetim Kuruluna seçilebileceği anlamına gelmektedir.
Bir Yönetim Kurulu üyesinin azami görev süresi üç yıldır. Ana Sözleşmede aksi belirtilmedikçe, İcra Kurulu üyeleri bu süre dolduktan sonra yeniden seçilebilirler.
Denetim Kurulu’nun, Madde 397 ve devamının kurumsal bir organ olarak yorumlanıp yorumlanmayacağı tartışmalıdır. Listede yer almasına rağmen, şirket dışından bağımsız bir kişi (örneğin bir denetçi) de denetçi olabilir. Her halükarda, ana görevi yönetim kurulunun faaliyetlerini izlemek ve şirketin muhasebe ve finansmanını kontrol etmektir.
6. Anonim Şirket Sona erme
Anonim Şirket, oybirliği ile alınan hissedar kararı, mahkeme kararı veya iflas ile sona erer.
II Limited şirket
1. Limited Şirket Kuruluş
Bir Türk limited şirketi için gereklilikler Türk Ticaret Kanunu’nun 573 ve devamı maddelerinde sıralanmıştır.
Türkiye’de bir limited şirketin kurulması için en az bir (en fazla 50) gerçek veya tüzel kişinin hissedar olması gerekmektedir. Bu kişiler Türk ya da yabancı vatandaş olabilir.
2. Limited Şirket ana sözleşme/şirket sözleşmesi
Bir Türk Limited şirketinin kurulması için, ana sözleşmenin yazılı olarak yapılması ve ticaret sicilinde noter tarafından onaylanması gerekir (2018’den beri artık noterde değil!), Madde 575 yeni versiyon. Ana sözleşme, şirketin amacı hakkında belirli bilgileri içermelidir; sermaye hakkında bilgi; kayıtlı ofis, şirketin süresi (sınırlı veya sınırsız); hissedarlar ve hisse oranı; sermayenin ödenmesine ilişkin kurallar; yönetim ve temsil ilişkileri; kar dağıtımı.
Ana sözleşmede yapılacak bir değişiklik, temsil edilen sermayenin üçte ikisine ulaşmalıdır.
Hissedarların kararları noter tasdikli olmalıdır.
3. Limited Şirket Asgari sermaye
Sermayenin nakit veya ayni olarak en az 10.000 TL olması gerekmektedir. Sermaye, şirketin kuruluşundan itibaren 24 ay içinde ödenebilir. Limited Şirket kurulduğunda ödeme yapma zorunluluğu yoktur. Ayni sermaye bir mahkeme tarafından onaylanmalı ve ticaret siciline ibraz edilmelidir.
4. Türk Limited Şirketinde Ortakların Sorumluluğu
Alman GmbH’sinde olduğu gibi, Türk Limited şirket sermayesi ile sorumludur. Bireysel hissedarlar şirkete karşı sadece ödemeyi taahhüt ettikleri sermaye ile sorumludur, ancak şirketin kamu borçlarından ve masraflarından kişisel varlıklarıyla sorumludurlar.
5. Limited Şirkette Organlar
Yasaya göre, Türk Limited Şirketinin en az iki organı vardır: Ortaklar Genel Kurulu ve genel Müdürler Kurulu’dur.
Ortaklar Genel Kurulunda, hissedarlar şirketle ilgili konularda haklarını kullanabilirler. Burada da, anonim şirkette olduğu gibi, olağan ve olağanüstü ortaklar toplantıları arasında bir ayrım yapılır. Sermaye artırımı veya merkezin taşınması gibi önemli kararlar haricinde, kararlar genellikle toplantıda mevcut oyların basit çoğunluğu ile alınır.
Alman GmbH’sinde olduğu gibi, Türk Limited Şirketi şirket müdürü tarafından temsil edilir. En az bir müdür atanmalıdır. Müdürler yerli veya yabancı gerçek veya tüzel kişiler olabilir. Genel müdürün GmbH’nin hissedarı olması veya Türkiye’de ikamet etmesi gerekli değildir.
Birden fazla genel müdür varsa, hissedarlar toplantısı tarafından bir “başkan” atanmalıdır. Tüzel kişiler de genel müdür olabilir, ancak bu durumda tüzel kişilik adına hareket etmek üzere gerçek bir kişi atanmalıdır.
Kararlar basit çoğunlukla alınır. Ana sözleşmede aksi belirtilmedikçe, eşitlik durumunda başkanın oyu öncelikli olacaktır.
6.Limited Şirket sona erme
Şirket, zamanın geçmesiyle (şirketin süresi sınırlıysa), oybirliğiyle alınan hissedar kararıyla, mahkeme kararıyla veya iflasla sona erer. İflas durumu hariç olmak üzere, genel müdür tasfiye memuru olabilir.
III Anonim Şirket ve Limited Şirket – Sonuç
Türkiye’de şirket kuruluşu söz konusu olduğunda, Anonim Şirketler (AŞ) ve Limited Şirketler (Ltd. Şti.) arasındaki seçim, şirketin yasal yapısını ve işleyişini büyük ölçüde etkiler. Anonim Şirketler, tek hissedarla bile kurulabilir ve hissedarlar sadece yatırdıkları sermaye kadar sorumlu olurken, Limited Şirketlerde hissedar sayısı sınırlıdır ve hissedarlar daha fazla kişisel sorumluluk taşıyabilir. Ayrıca, Anonim Şirketlerde hisse devri daha esnekken, Limited Şirketlerde noter tasdiki gereklidir ki bu da ek maliyetler anlamına gelir. Yatırımcıların şirket türü seçimi yaparken sermaye yeterliliği, işletme yapısı ve genel maliyetler gibi faktörleri göz önünde bulundurmaları gerekmektedir. Dolayısıyla, Türkiye’de iş kurmak isteyenler için her iki şirket türünün avantajları ve dezavantajları dikkatlice değerlendirilmelidir.
ALMANYADA ŞİRKET KURULUMU
Almanya’da limitet şirket kurmak için, öncelikle yazılı bir şirket ana sözleşmesi oluşturulması gerekir. Bu sözleşme noterde düzenleme şeklinde yapılır. Sözleşmede, şirketin adı, malvarlığı, faaliyet alanları, şirket merkezi, ana sermaye miktarı, her bir ortak tarafından şirkete getirilecek sermaye miktarı, ana sermaye miktarı yer alır. Eğer Almanya’da süreyle sınırlı bir limitet şirket kurmak isterseniz, bunu da şirket ana sözleşmesinde düzenlemeniz gerekir. Şirket ortaklarının, sermaye koyma borcu dışında diğer ortaklara karşı yükümlülükleri bulunuyorsa, bu hükümlerin şirket ana sözleşmesine yazılması gerekmektedir. Şirket ana sermayesi en az 25.000-Euro ve ortakların ana sermaye payı en az 100 Euro tutarında olmalıdır.
Şirket ana sözleşmesini noter düzenler ve limitet şirketin ticaret siciline kaydını onaylar. Şirket müdürü olacak kişinin, Noterde resmi senet akdedilirken bizzat bulunması gerekir. Noter, yetkili sulh hukuk mahkemesine, Alman Limitet Şirketler Kanunu m.8’de açıkça sayılan belgeler dahil olmak üzere, başvuruyu gönderir. Sulh hukuk mahkemesi, yetkili endüstri ve ticaret odasının açıkladığı bilirkişi görüşünü alır. Eğer bir el işi işletmesi söz konusu ise ayrıca el işleri odasından da görüş alınır.
Şirketlerin çalışma ruhsatları konusunda: İş yeri izinleri esasen Alman Limitet Şirketler Kanunu m.8/1,f.6 uyarınca ruhsat ile ilgili belgelerle birlikte başvuru yapılırken mevcut olmalıdır. Aksi takdirde hukuken mevcut olmayan bir kişiye ruhsat verilmesi mümkün olmaz. Ruhsat veren kurumlarca, ticaret siciline kayıt yapılana kadar doğrudan bir bildirim verilerek, bu problem de kural olarak çözümlenebilmektedir. Şüphe halinde yetkili sulh hukuk mahkemesi, başvuru sahibini doğrudan ya da noter aracılığıyla bilgilendirir ve çözüm imkanları sunar.
İşlemler ve evraklar tamamlanınca şirket ticaret siciline kaydedilir. Bu etaptan sonra belirli bazı kurumlara bildirim yükümlülükleri söz konusudur (Örn, Kamu Düzeni Memurluğu veya Belediye başkanlığı gibi). Kayıt ile ilgili belgelerin noterden sulh hukuk mahkemesine gönderilmesinden itibaren 4 ila 6 hafta içerisinde şirket kurulmuş olur.
Limitet şirketin ticari mektuplarında, şirketin ticaret sicilinde kayıtlı firma bilgileri, hukuki niteliği, şirket merkezi, şirketin ve merkezin kayıtlı olduğu sicil mahkemesi ve numarası, ayrıca bütün şirket yöneticilerinin isim ve soyisimleri, denetim kurulu başkanının isim ve soyismi de yazılabilir. Ayrıca limitet şirketle ilgili vergi dairesinde açılış bilançosu düzenlenir.
Yabancı vatandaşlar ve şirket yöneticileri, ayrıca özel bir izin gerekmeksizin Almanya’da limitet şirket kurabilirler veya kurulmuş bir limitet şirkete katılabilirler. Bazı sicil mahkemeleri, vize gerektiren devletlerden gelen şirket yöneticileri için süresiz oturma izni istemektedirler. Şirket yöneticileri yazılı olarak hiçbir koşul çerçevesinde şirket kurma isteklerine aykırı davranmayacaklarını (Örn, iflas suçu ya da işyeri yasaklaması gibi) ve kendilerinin mahkeme önünde sınırsız bilgi verme yükümlülüklerine karşı gelmeyeceklerini taahhüt ederler.
